बॉर्न फ्री .....लिव्हींग फ्री .......फ्री फॉर एव्हर
चित्रपटात एक प्रसंग आहे , एल्साला जंगलाची ओळख व्हावी म्हणून जोय् आणि जॉर्ज तिला जंगलात सोडतात , जंगलात तिला चिखलात डुंबणारे रानडुक्कर दिसते . एल्सा त्याच्या जवळ जाते. एक सिंहिण जवळ येते आहे हे पाहून डुक्कर बिचकते व दोन पावले दूर पळते . एल्सा पुन्हा त्याच्या जवळ जाते व त्याला गोंजारते . ते पुन्हा दूर पळते. असे दोनतीनदा घडते ....आणि मग ते रानडुक्कर या सिंहिणीचे पाणी ओळखते आणि एल्सा जवळ आल्यावर तीला मुसंडी देते . रानडुक्कर एल्साला मुसंडया देऊन घायाळ करत असते पण एल्सा परत परत त्याच्या जवळ जात असते. त्याच्यावर हल्ला करायचे तिचे भान हरवलेले असते कारण जोय् आणि जॉर्ज बरोबर राहताना ती इतर प्राण्यांबरोबर खेळीमेळीने राहत असते. एल्साची शिकार करण्याची नैसर्गिक प्रेरणा हरवलेली असते.
हा प्रसंग पहात असताना मला इसापनीती आणि पंचतंत्रातील वाघाची आणि गरुडाची गोष्ट आठवते. शेळयां बरोबर रहाताना वाघ आपली डरकाळीच विसरलेला असतो आणि कोंबड्यांबरोबर राहताना गरुडाचे पिल्लू आपल्या पंखांची ताकद कोंबड्यां एवढीच समजत असतो. कथा सविस्तर सांगत नाही तुम्ही पूर्वी ऐकली किंवा वाचली असेल. ......... आपण पण बरेचदा एल्सा सारखे किंवा त्या वाघ किंवा गरुडासारखे वागतो. आपण आपल्या नैसर्गीक क्षमतांचा शोध घेत नाही. आपल्या बरोबर जे असतात त्यांच्या क्षमतांबरोबर तुलना करून आपण त्यांच्या जवळ किंवा त्यांच्या पुढे जाण्याचा प्रयत्न करतो पण स्वतःच्या क्षमता शोधण्याचा प्रयत्न करत नाही. आपल्या सभोवतालचे वातावरण , पालकांच्या इच्छा आकांक्षा यात गुर्फटल्याने मला काय आवडते ....मला काय जमते ..काय जमत नाही यासाठीचा विचार करणे व अनुभव घेणे राहून जाते. स्वतःचे मूळ स्वरूप विसरते,लोप पावते व इतररांच्या कल्पनेतील 'मी' घडत जातो.
आपली अवस्था माणसाळलेल्या एल्सासारखी होते. कायम आयते सोललेले मांस खाल्याने तिला प्राणी सोलून खाता येत नाही व शिकार करायची असते ही प्रेरणा ती विसरून गेलेली असते. पालक लाडाने शाळेत गाडीने सोडतात आणि नंतर आपण किती सायकल चालवू शकू हे स्वतःलाच माहित नसल्याने सायकलने शाळेत येण्याचे टाळतो ( सायकल चालवू दमलो तर अभ्यासावर परिणाम होईल ना !! ) हे शारिरीक क्षमतेबद्दलचे तर इतर क्षमता ओळखणे तर अजून अवघड आहे. स्वतःची ओळख होण्यासाठी अनेक अनुभव घेतले पाहिजेत अनेक कृती करून पहिल्या पाहिजेत.
एल्सा जंगलात शिकार करणे आणि स्वतःचे अस्तित्व टिकवण्या एवढी सक्षम झाल्यावर जोय् आणि जॉर्ज एल्साला सोडून इंग्लंडला निघून जातात. वर्षभराने एल्सा जंगलात टिकली असेल ? ; रुळली असेल ? या आशेवर जोय् आणि जॉर्ज केनियाला परत येतात . त्यांना एल्सा सापडते , ती त्यांची ओळख विसरलेली नसते आणि ... आता ऐल्सा तीन छाव्यांची आई झालेली असते. सिंहिण म्हणून एल्साने स्वतःला शोधलेले असते. वर्षभरातील जंगलातील वास्तव्य, निसर्ग आणि परिस्थितीने एल्सातील ‘ सिंहित्व ’ आता पूर्ण विकसित झालेले असते.
आपल्याला पण बरेचदा आपल्या क्षमता विशेष प्रसंगांमुळे , परिस्थितीला सामोरे जाताना माहित होतात . विकासाची ही पद्धत नैसर्गिक आहे. पण माणूस स्वतःमध्ये ठरवून जाणीव पूर्वक बदल घडवून आणू शकतो. त्यासाठी स्वतःला शोधणे गरजेचे आहे. तरच आपल्यातील ‘ मनुषत्व’ विकसित होऊ शकेल. स्वामी विवेकानंद म्हणतात त्या प्रमाणे आपल्यात ते मनुषत्व ,,,,ते पूर्णत्व आहेच पण ते उलगडण्यासाठी ;उकलण्यासाठी आपण जाणीव पूर्वक प्रयत्न केले पाहिजेत.
कादंबरीत एल्सा आणि तिच्या पिल्लांची कथा सांगताना जॉर्ज एके ठिकाणी लिहितो
“My heart was with them wherever they were. But it was also with these two lions here in front of us; and as I watched this beautiful pair, I realized how all the characteristics of our cubs were inherent in them. Indeed, in every lion I saw during our searches I recognized the intrinsic nature of Elsa, Jespah, Gopa and Little Elsa, the spirit of all the magnificent lions in Africa"
हेच आपल्यातील स्पिरीट शोधणे म्हणजे “ बॉर्न फ्री .................लिव्हींग फ्री” हा प्रवास होय.
बॉर्न फ्री ही कादंबरी एल्साचा प्रवास सांगते . बॉर्न फ्री चे दोन पुढील भाग
आहेत ... “लिव्हींग फ्री” आणि ... ‘फ्री फॅार एव्हर’. लिव्हींग फ्री म्हणजे काय आणि
तिथून ‘फ्री फॅार एव्हर’ या
प्रवासाबद्दल परत कधीतरी जाणून घेऊ.
